29 maja 2020 roku - 6 Szałłal 1441
muzulmanie-bismillah
Do Kurban Bajramu (Eid al-Fitr) pozostało 63 dni
muzulmanie-czym-sa-chudby

Najlepszym dniem, w którym wschodzi słońce, jest piątek. Zajmuje on w życiu pobożnego muzułmanina zaszczytne miejsce. Piątek, na cześć którego w Świętym Koranie nazwano całą surę, jest nie tylko dniem oddawania czci, ale również dniem świątecznym muzułmanów. Piątek – to dzień duchowego spotkania, jedności i integracji wierzących. A piątkowe kazanie – to swoista wymiana wiedzy i informacji.

Wierzący, którzy śpieszą do meczetu w celu wykonania piątkowych modlitw, słuchając kazania i wykonując po nim modlitwę, oczyszczają się z nagromadzonych w ciągu tygodnia w ich sercach grzechów. Właśnie dlatego ten akt czci jest dla wierzących rytuałem cotygodniowego duchowego oczyszczenia. O tym Czcigodny Prorok mówił następująco:

Ten, kto wykonał gusl, nałożył czyste ubranie i namaścił się wonnościami, bez pośpiechu uda się do meczetu i, nie wypowiadając ani jednego słowa, wysłucha kazania imama oraz wykona po tym modlitwę piątkową, powróci do domu oczyszczony ze wszystkich grzechów, popełnionych przez niego od minionego piątku[1].

Piątkowa modlitwa, wykonywana w czasie południa, była nakazana wierzącym jeszcze w pierwszym roku hidżry. W przekazie Tabari jest mowa, że modlitwa piątkowa była zalecana jeszcze przed hidżrą, ale zaczęto ją wykonywać dopiero po przesiedleniu do Medyny. Swoją pierwszą piątkową modlitwę Czcigodny Prorok (saał) wykonał podczas przesiedlenia do Medyny w miasteczku Ranuna[2].

Obowiązek piątkowego kazania i modlitwy jest potwierdzony w Świętym Koranie, Sunnie i Idżmie (jednomyślna opinia islamskich uczonych). Negowanie tego jest kufrem (brak wiary w Allaha – przyp. tłum.). Piątkowe kazanie jest rytuałem obowiązkowym (fard), a także warunkiem przyjęcia dnia dżuma. Piątkowe hutby głoszone są przed modlitwą dżuma w odróżnieniu od kazań świątecznych, wygłaszanych po modlitwie, gdyż są one sunną. Kazanie jest i rytuałem wspominania, i swoistym pouczeniem. Kazanie składa się z dwóch niewielkich części, pomiędzy którymi hatib (kaznodzieja) siada i recytuje dua. W obu częściach głoszona jest chwała Allahowi i salałaty (modlitwy – pozdrowienia) Prorokowi Muhammadowi (saał).W pierwszej części hutby, po wyrecytowaniu chwały Allahowi, komunikowane są pouczenia, a w drugiej części wznoszone są salałaty Czcigodnemu Prorokowi (saał) i recytowane dua.

Najważniejszym elementem piątkowego kazania jest wspominanie Allaha Najwyższego. Dlatego hutba powinna zawierać takie tasbihaty jak „Subhanallahi, alhamdulilahi, la ilaha illallah”. Jednocześnie nie należy skracać kazania, lecz wydłużać je salałatami, recytowanymi ku czci  Proroka Muhammada (saał).

Warunki ważności piątkowego kazania

  1. Piątkowe kazanie powinno być głoszone podczas piątkowej modlitwy.
  2. Piątkowa hutba powinna być wygłoszona przed piątkową modlitwą.
  3. Przed piątkowym kazaniem należy wypowiedzieć intencję do jego wygłoszenia.
  4. Piątkową hutbę głosimy przed dżamaatem.
  5. Pomiędzy piątkowym kazaniem i fardem dżuma namaz, osoba głosząca hutbę (hatib) nie powinna nigdzie oddalać się.

Sunny piątkowego kazania

  1. Hatib przed wejściem na minbar powinien znajdować się w jego pobliżu.
  2. Po wejściu na minbar, kaznodzieja powinien zwrócić się twarzą ku uczestnikom modlitwy i wysłuchać  azanu.
  3. Kazanie należy głosić, stojąc na minbarze.
  4. Recytacja drugiego (wewnętrznego) azanu następuje wraz z pojawieniem się
  5. Podział kazania na dwie części.
  6. Pomiędzy dwiema częściami hutby należy usiąść i wyrecytować
  7. Recytacja słów wychwalania, salałaty i szahady powinny występować w obu częściach kazania.
  8. Głoszenie obu części kazania w pozycji stojącej, z twarzą zwróconą w kierunku uczestników modlitwy.
  9. Kazanie powinno zawierać pouczenia dla wierzących.
  10. W drugiej części kazania należy pomodlić się w intencji wierzących.
  11. Zadbanie o zwięzłość obu części
  12. Dopilnowanie, aby kazanie było słyszalne przez wszystkich obecnych.
  13. Recytacja co najmniej jednego ajatu ze Świętego Koranu.
  14. Wysłuchanie kazania w skupieniu i milczeniu.
  15. Przed rozpoczęciem hutby wyrecytowanie po cichu „a’uzu – bismillah”.
  16. W miastach zdobytych szturmem kazanie należy głosić, trzymając w rękach szablę lub miecz.
  17. Drugą część kazania wypowiadamy obniżonym tonem głosu.
  18. Po zakończonym kazaniu recytujemy ikamę.

Zostały wymienione niektóre sunny kazania. Makruhem (niepożądane) jest zaniedbanie którejkolwiek z nich.

Zajęcie miejsca w pobliżu minbaru

O tym, że  osoba znajdująca się w pobliżu minbaru podczas piątkowego kazania, otrzymuje duże wynagrodzenie, jest mowa w jednym z hadisów Wysłannika Allaha (saał):

Osobie, która wzięła gusl, przyszła do meczetu, zajęła miejsce w pobliżu minbaru i wysłuchała w milczeniu kazania, będą wybaczone wszystkie jej grzechy, popełnione od minionego piątku[3].

Skupienie podczas kazania

Wysłuchanie kazania w milczeniu jest fardem, zaś rozmowa w jego trakcie jest haramem (niedozwolona). Wsłuchiwanie się w słowa imama z respektem jest obowiązkiem każdego muzułmanina. Jest o tym mowa w następujących hadisach Wysłannika Allaha (saał):

Jeśli podczas piątkowej hutby powiesz sąsiadowi: >>Zamilcz<<, sam będziesz tym, który odezwał się[4].

Jeśli podczas piątkowej hutby powiesz sąsiadowi: >>Zamilcz<<, sam będziesz tym, który odezwał się, a rozmowa w czasie kazania pozbawia dobrodziejstw dnia dżuma[5].

Jeśli osoba przybyła na piątkową modlitwę może uniknąć trzech rzeczy, oczyści się z grzechów do następnego piątku, a są to – stworzenie niedogodności innym, rozmowy i pouczenie innych słowami typu: >>Zamilcz<<[6].”

W piątek jest godzina, w czasie której przyjmowane są wszystkie modlitwy, żadna z nich nie jest odrzucana przez Allaha Najwyższego[7].

Od momentu wejścia imama na minbar, aż do czasu zakończenia modlitwy, przyjmowane są wszystkie modlitwy i prośby osoby proszącej[8].

Cechy, na które hatib powinien zwracać uwagę

Od epoki Proroka Muhammada (saał), aż do naszych czasów, w miejscach, gdzie odbywa się piątkowa modlitwa, zawsze głoszona jest hutba i taki będzie porządek aż do końca świata. Dlatego kazanie, objaśniające życie religijne i codzienne muzułmanów, jest jednocześnie  bardzo ważnym obowiązkiem każdego wierzącego, jak i wielką odpowiedzialnością hatibów. Kaznodzieja, na którym spoczywa dbałość o przekazywanie ludziom ogólnych i szczegółowych zasad islamu, powinien być uważny w wyborze tematów kazań, jak i ich form podania. Hatib musi być nie tylko dobrym oratorem, ale przede wszystkim, jest zobowiązany do  postępowania zgodnie z zasadami, które  głosi.

Powinność hatiba – głoszenie wśród ludzi nakazów Allaha – jest bardzo odpowiedzialna. Aby rzetelnie wypełnić ten obowiązek należy przywiązywać wagę i do innych wymogów, a mianowicie:

  1. Hatib powinien mieć nieposzlakowaną osobowość. Ponieważ ciąży na nim obowiązek doprowadzenia do serc i dusz światła wiary, przede wszystkim sam powinien być człowiekiem trwałej, żywej i głębokiej wiary. Właśnie dlatego, żeby jego słowa były wiarygodne, a hutby błogosławione, hatib powinien dbać o czystość swojej osobistej wiary.
  2. Hatib, aby odnosić sukcesy w swoich kazaniach, powinien być wykształconym człowiekiem i wyróżniać się szeroko rozumianą inteligencją. O czym może informować innych ten, kto sam nie rozumie, o czym mówi i do czego nawołuje? Właśnie dlatego kaznodzieja winien władać nie tylko głęboką wiedzą akademicką, ale sztuką oratorską i znajomością kultury narodu, z którym pracuje.
  3. Hatib powinien wyróżniać się szczerością i wizją działania. Pod pojęciem szczerości rozumiane jest pragnienie zasłużenia swoimi czynami na zadowolenie Allaha Najwyższego. Myślący i czujący sercem kaznodzieja będzie ostrożny w swoich publicznych wypowiedziach, nie użyje obraźliwych i budzących odrazę słów i gestów, nie roznieci kłótni i niezgody wśród przybyłych na modlitwę i muzułmanów ogólnie. Będzie zaś starać się doprowadzić do ludzi słowo Boże i religię, skłonić ich do refleksji.
  4. Hatib powinien być wiarygodny i postępować zgodnie z zasadami, które głosi. Jeśli sprzeniewierza się normom, jego czyny są rozbieżne ze słowami, nie może być traktowany przez społeczność poważnie. Jego słowa są próżne, a on sam poddany jest ciężkiej próbie.
  5. Hatib powinien lubić swoją rolę i wychodzić do ludzi z radością. Jeśli traktuje swoją powinność jak zło konieczne, nie może niczego dobrego dać i swoim współbraciom.
  6. Hatib powinien szczególnie dbać o czystość i higienę. Zarówno jego wypowiedź, jak i ubiór, cały wygląd zewnętrzny, wywołuje w ludziach niezapomniane wrażenie. Można nawet rzec, że ubiór i wizerunek zewnętrzny – to jego najbardziej wiarygodne pouczenie. Dlatego myślący o znaczeniu i ważności swojej powinności kaznodzieja, będzie przywiązywać wagę do czystości i schludności swojego wyglądu zewnętrznego. Hatib, który pojawia się przed swoimi wyznawcami zaniedbany i niechlujny, od razu skazuje siebie na niepowodzenie.
  7. Hatib powinien poruszać aktualne tematy, gdyż one wśród słuchających wywołują wielkie zaciekawienie.
  8. Hatib powinien swoje hutby przygotowywać samodzielnie. Imam, który korzysta z tekstów kazań innych kaznodziejów, jest zobowiązany do przekazania ich swoimi słowami. Czyniąc to, musi pamiętać o intelektualnym, duchowym i kulturalnym poziomie osób go słuchających, inaczej jego kazanie nie przyniesie oczekiwanych rezultatów.
  9. Hatib powinien wzmacniać swoją hutbę wiarygodnymi argumentami. W tym celu wypada, aby znał różnorodne interpretacje znaczenia przytaczanych ajatów i hadisów. Powinien także umieć powiązać swoją hutbę z życiem codziennym i przytoczyć realne przykłady.
  10. Hatib nie powinien wtrącać do swojego kazania obcych islamowi opinii i sądów. Każdym swoim słowem musi umieć wyjaśnić żywe, kompleksowe i zbawcze zasady islamu.
  11. Hatib musi potrafić uczynić swoje kazanie ciekawym i zwięzłym. Jest o tym mowa w jednym z hadisów:

Czas trwania wykonywanej modlitwy i zwięzłość hutby wskazują na głębokie rozumienie człowieka. Dlatego starajcie się przedłużać swoje modlitwy i skracać hutby[9].

  1. Hatib powinien zwracać szczególną uwagę na intonację i dykcję. Wiedząc, że dźwięki i słowa mają na człowieka wyjątkowy wpływ, powinien unikać ostrych słów i podniesionego głosu. Dobrze widziany jest odpowiedni ton wypowiedzi, wyraźnie wypowiadane słowa, w razie potrzeby, stosowanie adekwatnej intonacji.
  2. Hatib powinien kłaść nacisk na swoje gesty i mimikę. Podczas kazania nie należy stać nieruchomo. W razie konieczności, aby ożywić swoją wypowiedź, można  gestykulować, ale należy uważać, aby zbytnio nie ulec emocjom. Nie mniej ważna jest mimika kaznodziei: jeśli trzeba wywołać strach, powinien zrobić groźną minę, a jeśli ucieszyć – twarz powinna mieć wyraz życzliwy.

Mówiąc inaczej, kaznodzieje, których misją jest zapoznawanie ludzi z zasadami islamu, w swojej wierze, wiedzy, aktach czci, moralności, obrazie życia, mowie i wyglądzie zewnętrznym powinni być wzorcem. Głosząc prawdy religii, winni ten obowiązek wypełniać godnie. Hatib, głoszący hutbę i przestrzegający wszelkich zasad, sunn i adabów, a także prezentujący postawę powagi i szczerości, otrzymuje nagrodę nie tylko od Allaha i Proroka Muhammada (saał), ale od wszystkich wierzących. Dlatego, aby odnosić sukces i wywoływać na słuchających pozytywne wrażenie, należy na wyżej omówione cechy zwracać szczególną uwagę.

I, jeśli pracowitość i zapał zależą od nas, to pomoc, wskazówki i rozstrzygnięcie wszystkich problemów, jest w rękach Allaha Jedynego.


[1] Abu Dawd, „At-Tadż”, t. 1:280.

[2] Islamska Encyklopedia, rozdz. Dżuma I Hutba.

[3] Muslim, Tirmizi,  “At-Tadż”, t. 1:288.

[4] Buchari, Muslim, Abu Dawud, Tirmizi, Nasai,  ,,At-Tadż”, t.1:288.

[5] Ahmad, ,,Tadżrid”, tłum., t.3:101.

[6] Ahmad, ,,Tadżrid”, tłum., t.3:102.

[7] Buchari, Muslim, ,,Rijad as-Salihin”, tłum., t.2:444.

[8] Muslim, ,,Rijad as-Salihin”, tłum., t.2:445.

[9]  Muslim, Ahmad, ,,At-Tadż”, t. 1:282.