9 sierpnia 2020 roku - 19 Zu-l Hidżdża 1441
muzulmanie-bismillah
Do Nowego Roku Muzułmańskiego pozostało 11 dni
islam-i-ekologia

Nie sposób zliczyć wszystkich gwiazd i planet, które znajdują się na niebie. Jednakże choć jest ich tak wiele, na żadnej z nich poza Ziemią nie występuje życie. Na naszej planecie istnieje tyle gatunków roślin i zwierząt, iż umysł ludzki z trudem obejmuje mnogość rodzajów, podziałów i klasyfikacji. Spośród tej różnorodności żyjących stworzeń tylko gatunek ludzki ma umysł, który pozwala mu w pełni świadomie odróżniać dobro od złego i wybrać jedno z dwojga.

Wolność wyboru daje nam najwyższe miejsce w hierarchii świata zwierząt. Choć zwierzęta posiadają mózgi i również odróżniają dobro od złego, nie wykształciły rozróżnienia między czynem dobrym a grzechem. Wolność wyboru, którą obdarzył nas Bóg, opiera się na wiedzy i inteligencji. Stajemy się przez to odpowiedzialni za pozostałe żyjące stworzenia będące dziełem Boga oraz za wszystko to, co istnieje w naturze i pozwala nam i innym gatunkom utrzymać się przy życiu.

Podziwiamy wokół siebie cuda natury, ale często zapominamy, że niezwykłe zjawiska biologiczne dotyczą także nas samych. Gdy widzimy jajko, zadajemy pytanie jak to się dzieje, że z małego zarodka wewnątrz wydobywa się następnie stworzenie, które urośnie kiedyś do rozmiarów np. strusia. Patrząc na małe ziarno zastanawiamy się, w jaki sposób nasienie wsadzone do gleby wyda plon, czasem tak ogromny jak dąb. A czy kiedykolwiek zastanawialiśmy się poważnie nad cudem narodzin ludzkich? W jaki sposób maleńki płód, który posiada zaledwie zawiązki różnych organów, przekształci się za wiele lat w pełni dojrzałe muskularne ciało, wyposażone w inteligentny umysł zdolny kontrolować siły przyrody, a także zarządzać nimi sprawniej i mądrzej od swoich przodków? Koran wielokrotnie podkreśla istnienie owych cudów natury:

„Bóg jest Tym, który stworzył was słabymi, następnie po słabo-ści dał wam siłę, a po sile dał słabość i siwe włosy.” (Sura Bizantyjczycy, 30:54),

„Bóg jest Tym, który wyprowadza kiełek z ziarna i pestki. On wyprowadza żywe z martwego i On wyprowadza martwe z żywego. Oto jest Bóg! Dlaczego więc jesteście odwróceni?” (Sura Trzody, 6:95),

„Czy nie przeszedł nad człowiekiem pewien czas, w którym nie był wspominany?” (Sura Człowiek, 76:1),

„On stworzył człowieka z kropli nasienia, a on stał się jawnym przeciwnikiem.” (Sura Pszczoły, 16:4).

W Koranie istnieje około 500 wersetów, które wprowadzają nas w sprawy związane ze środowiskiem naturalnym, a także instruują jak należy z nim postępować. Niektórzy uważają, że problemy środowiska najlepiej rozwiążą naukowcy czy ekonomiści, gdyż islam daje nam wskazówki dotyczące jedynie życia duchowego. Jednak nauka islamu nie czyni rozróżnienia między duchowym i fizycznym dobrem ludzkości. Gdy działamy w imię humanizmu i ekologii, nie wolno nam ignorować innych gatunków, które zamieszkują Ziemię. Często zapominamy, że wszystkie stworzenia podlegają tym samym prawom natury. Jak dotychczas wiadomo, życie rozwinęło się tylko na naszej planecie. Choć być może jest to jedynie pobożne życzenie, miejmy nadzieję, że jeśli gdzieś we wszechświecie istnieje jeszcze miejsce, gdzie występują żywe istoty, to są one mądrzejsze od nas i nie podcinają gałęzi drzewa życia, na którym zamieszkują. Chociaż Koran opisuje człowieka jako najlepszą z istniejących form, mówi także, iż są ludzie, którzy zdegradowali siebie do najniższego z możliwych poziomów istnienia (Sura Drzewo Figowe, 95:4-5).

Planeta Ziemia. Jeszcze kilka wieków temu wierzono, że Ziemia jest bezkresna, zaś jej zasoby są niewyczerpalne. Ten błędny pogląd sprawił, że ludzie zaczęli nadużywać dobrodziejstw naszej planety, a nawet marnować je sądząc, że nigdy się nie skończą. Niestety, pomimo dzisiejszej wiedzy o ograniczonej ilości ziemskich zasobów naturalnych, nadal postępujemy niewłaściwie.

Wybitni kosmolodzy ustalili, iż Ziemia ma około 4,6 miliardów lat. Jej powierzchnia wynosi około 510 milionów km2, z czego 226 milionów hektarów nadaje się do wykorzystania przez człowieka. Pozostałe 103 miliony hektarów to nieużytki lub miejsca niedostępne. Trzy czwarte powierzchni Ziemi pokryte jest wodą: 98% to morza i wody słone, zaś 1% – lody regionu Arktyki i Antarktydy. Tak więc 99% wody istniejącej na Ziemi nie może być wykorzystane na potrzeby ludzkie. Tylko 1% zdatny jest do użytkowania przez żyjące tu stworzenia, w tym także człowieka. Dane powyższe mogą być mylące, jeśli nie wspomnimy, że istniejące 226 milionów hektarów ziemi użytkowej i 1 % wody pitnej maleją w stopniu zatrważającym z powodu ludzkiego marnotrawstwa i nierozważnego obchodzenia się z nimi. Ogromne połacie ziemi zdatnej pod uprawy zamieniają się w pustynie lub są zatapiane. Ostatnie badania pokazują, że powierzchnia użytkowa na obszarze półkuli północnej zmniejszy się z 25% do 1% przy takiej jak obecnie eksploatacji. W Koranie powtarzają się ostrzeżenia na ten temat: „My obdarzyliśmy dobrami tego świata ich oraz ich ojców na długość ich życia. Czy oni nie widzą, że My przychodzimy na ziemię, zmniejszając ją na krawędziach? Czy oni będą tymi, którzy wygrają?” (Sura Prorocy, 21:44).

Jedną z głównych przyczyn problemów ekologicznych jest to, że w świetle nowych badań nie chcemy zaakceptować faktu swego nadmiernego zadufania w sobie. Wiedza, którą posiadamy ze starożytnych

zapisów na temat stworzenia człowieka i ziemi, została niezrozumiana lub świadomie niewłaściwie zinterpretowana. Schlebiając sobie, że jesteśmy jedynymi istotami, dla których cały ten wszechświat został stworzony, a szerząc postulaty o Ziemi jako pępku kosmosu, pogarszamy tylko sytuację. Zapominamy, iż jako ludzkość stanowimy zaledwie jeden z milionów gatunków, które zamieszkują i dzielą z nami ziemię.

Kiedy znany włoski astronom Galileusz, żyjący na przełomie XVI i XVII w., wynalazł teleskop, przez który można było obserwować inne ciała niebieskie, Kościół opowiedział się przeciwko niemu. Uważano bowiem, iż to odkrycie podważy teorię o Ziemi jako o centrum całego wszechświata. Dziś już wiadomo, że „Ziemia jest tylko jedną z planet krążących wokół słońca, zaś układ słoneczny jest niewiele znaczącą jednostką w rozległej galaktyce, która tak naprawdę jest zaledwie jedną z wielu niezliczonych we wszechświecie galaktyk”.

Istnieje wiele teorii na temat tego, jak powstał wszechświat. Niektóre z nich są oparte na domysłach, inne zaś na konkretnej wiedzy astronomicznej. Jedna z takich teorii głosi, iż pierwotnie nie było żadnej przestrzeni kosmicznej. Około 14 miliardów lat temu ogromny wybuch spowodował, że zaczęły formować się wszystkie ciała niebieskie. Ta koncepcja nazywana jest teorią Wielkiego Wybuchu. Wedle niej jedno z ciał niebieskich, nazwane później Ziemią, przekształciło się stopniowo w planetę, na której następnie mogło zrodzić się życie.

Z punktu widzenia nauki prawdą jest, iż wszechświat nie mógłby powstać, gdyby nie działały nań siły grawitacji i rozszerzania. Siły te rozmieściły wszystkie ciała niebieskie z absolutną perfekcją i proporcjonalnością. Układ ten spowodował, że biliony planet istniejących w kosmosie poruszają się dokładnie po wyznaczonych orbitach. Nawet mała zmiana w tym układzie spowodowałaby chaos i zamieszanie w uporządkowanym uniwersum.

Koran nie sprzeciwia się teoriom nauki, o ile opierają się one na jednolitych i spójnych prawach natury. Jednakże nauka islamu nie zgadza się z naukowcami w pewnych bardzo istotnych założeniach, które mają ogromny wpływ na stosunek człowieka do natury, a także co za tym idzie do ekologii. Mianowicie, Koran odrzuca pogląd głoszący, że prawa przyrody zostały wynalezione przez nią samą. Według Świętej Księgi islamu prawa owe zostały określone i wprowadzone przez Najwyższego Prawodawcę, którego nazywamy Bogiem. To Jego dziełem jest wszechświat; to On wie, co jest potrzebne, by powstał kosmos, zna dokładnie ilość i miarę wszystkich jego składników. Wersety Koranu głoszą:

„Czyżby oni nie patrzyli na niebo nad nimi? Jak je zbudowaliśmy i ozdobiliśmy i że nie ma w nim żadnych pęknięć? I ziemię rozpostarliśmy, i wznieśliśmy na niej góry pewnie stojące. I daliśmy na niej wyrosnąć wszelkim wspaniałym roślinom: do zobaczenia i przypomnienia każdemu słudze, który zwraca się ku Bogu.” (Sura Kaf, 50:6-8),

„Bóg jest Tym, który wzniósł niebiosa bez podpór widzialnych, potem umocnił się na Tronie. Podporządkował słońce i księżyc i każde z nich podąża do określonego czasu. On zarządza wszystkimi sprawami i wyjaśnia dokładnie Swoje znaki. Być może, uwierzycie w spotkanie z waszym Panem.” (Sura Grom, 13:2),

„On jest Tym, który stworzył niebiosa i ziemię w ich prawdzie. Tego dnia, gdy On powie: „Bądź!” – to się staje. Jego słowo jest prawdą!” (Sura Trzody, 6:73).

Nie jest całkowicie jasne, co naukowcy mają na myśli mówiąc o Wielkim Wybuchu. Warto podkreślić, że ostatnio pojawiły się nowe dowody naukowe. Oznacza to, że teoria „Big Bang” mogła mieć błędne założenia od samego początku. Według Koranu kosmos, w tym także Ziemia, był tworzony stopniowo przez 6 dni, które oznaczają 6 wieków wszechświata.

„Czy ci, którzy nie uwierzyli, nie wiedzą, że niebiosa i ziemia były trwałą całością, a My rozdzieliliśmy je i stworzyliśmy z wody każdą żyjącą rzecz? Czy oni nie uwierzą?” (Sura Prorocy, 21:30),

„On jest Stworzycielem nieba i ziemi. Kiedy cokolwiek postano-wi, wtedy mówi jedynie: „Bądź!”, i to już jest.” (Sura Krowa, 2:117).

Źródłem problemów ekologicznych, z którymi się dziś borykamy, jest marnotrawstwo i tak już ograniczonych zasobów przyrody najczęściej w taki sposób, iż natura nie ma szans na zregenerowanie

i ponowne utworzenie zużytych przez nas dóbr. Przyspiesza także konsumpcja zasobów nieodnawialnych. Człowiek zapomina, że prawa natury mają swój rytm, który winien być przestrzegany.

Gdy badamy życie wczesnych muzułmanów, dowiadujemy się, że uważali oni przyrodę za wspólną własność wszystkich stworzeń. Według nauki islamu prawo człowieka do czerpania z zasobów natury jest swoistym rodzajem dzierżawy – możemy korzystać z cudzej własności pod warunkiem, że jej nie uszkodzimy, nie zniszczymy czy też nie zmarnujemy tego, co nam powierzono. Według prawa muzułmańskiego elementy natury, takie jak ziemia, woda, powietrze, ogień, lasy, światło słoneczne itp., uważane są za wspólną własność wszystkich stworzeń. Muzułmańskie prawo w oparciu o Koran i hadisy wypowiada się w tej kwestii bardzo przejrzyście:

„Powiedz: >>Do kogo należy ziemia i ci, którzy są na niej, jeśli wiecie?<<” (Sura Wierzący, 23:84),

„Możliwe, że wasz Pan zniszczy waszych nieprzyjaciół i uczyni was następcami na ziemi, aby zobaczyć, jak postępujecie” (Sura Przegrody, 7:129),

„Do Niego należy to, co jest w niebiosach i na ziemi. Zaprawdę, Bóg jest Samowystarczalny, Wychwalany!” (Sura Pielgrzymka, 22:64).

Potwierdzają to słowa wczesnego muzułmańskiego mędrca z dziedziny prawa, Abu Al-Faraja: Ludzie nie posiadają żadnej z istniejących rzeczy, ich prawdziwym Panem jest ich Stwórca; ludzie jedynie dzierżawią własność, która podlega Boskiemu Prawu.

Koran poucza nas także, jak należy korzystać z dobrodziejstw natury: „Jedzcie i pijcie, ale nie trwońcie, albowiem Bóg nie kocha tych, którzy marnotrawią!” (Sura Przegrody, 7:31).

Święty Prorok (pokój z Nim) ustalił zasady, według których winno się oceniać korzystanie z dóbr. Zaleta eksploatowania leży w dobrodziejstwach, które z niego płyną proporcjonalnie do szkód, które w jego wyniku powstają. (Tirmidhi)

Zagłada. Odkrycia współczesnych naukowców nie pozostawiają cienia wątpliwości, że wszystko na lądzie i w wodzie, w czasie i przestrzeni jest splecione ze szczególnie złożoną harmonią występującą w przyrodzie. Równowaga ta jest szczególnie ważna w przypadku Ziemi, która prawdopodobnie stanowi jedyną w kosmosie planetę, na której rozwinęło się życie. W Koranie powtarzają się wersety, nakazujące nam nie zakłócać porządku natury i utrzymywać istniejącą w niej równowagę. Harmonijny świat nie powstał bowiem w wyniku przypadku:

„My nie stworzyliśmy nieba i ziemi, i tego, co jest między nimi, dla zabawy. Gdybyśmy się chcieli zabawić, to znaleźlibyśmy rozrywkę u Nas, gdybyśmy mieli działać.” (Sura Prorocy, 21:16-17),

„On nauczył Koranu, stworzył człowieka, nauczył go jasnej wymowy. Słońce i księżyc podążają według dokładnego rachunku, a trawa i drzewa chylą się w pokłonie. I niebo On podźwignął i ustanowił równowagę, abyście nie przekraczali równowagi. I przestrzegajcie wagi w sprawiedliwości, aby nie stracić równowagi!” (Sura Miłosierny, 55:2-9),

„Czy oni nie widzą, jak wiele pokoleń przed nimi zniszczyliśmy? Umocniliśmy ich na ziemi mocą, jakiej wam nie daliśmy. Ze-słaliśmy im z nieba obfity deszcz i kazaliśmy rzekom płynąć u ich stóp. Potem zniszczyliśmy ich za ich grzechy, a po nich stworzyliśmy inne pokolenie.” (Sura Trzody, 6:6),

„Czy nie widzisz, że Bóg stworzył niebiosa i ziemię w ich prawdzie? Jeśli On zechce, to was usunie i umieści nowe stworze-nie. 20.I nie jest to dla Boga nic trudnego.” (Sura Abraham, 14:19-20).

Przyjrzyjmy się teraz, jak ludzkość zerwała przymierze z Bogiem i zignorowała jego ostrzeżenia. Studia historyczne pokazują, że człowiek wielokrotnie bezmyślnie eksploatował dobra natury nie tylko, by zaspokoić niezbędne potrzeby, ale i swoje kaprysy. Inne gatunki także korzystają z dóbr natury, ale czynią to w sposób zrównoważony, czyli taki, by przyroda mogła na nowo zastąpić to, co zostało zużyte. Według tego wersetu, zwierzęta rozumieją prawa natury i są im posłuszne bardziej niż ludzie:

„Czy nie widziałeś, że przed Bogiem pada na twarz wszystko to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi: słońce, księżyc, gwiazdy, góry, drzewa, zwierzęta i wielka ilość ludzi? Wielu jednak należy się kara.” (Sura Pielgrzymka, 22:18).

Być może poniższy werset zawiera przepowiednię o zagładzie na ogromną skalę, o której wiedział Bóg. Koran został objawiony 1400 lat temu i w tamtych czasach nie było nawet części tego  zniszczenia, które jest obecnie. W ubiegłym wieku dokonaliśmy więcej spustoszenia w środowisku, niż żyjące przed nami pokolenia od początku istnienia świata: „Pojawiło się zepsucie na lądzie i morzu z powodu tego, co zyskały ręce ludzi[…]” (Sura Bizantyjczycy, 30:41).

Zanieczyszczenia. Zobaczmy teraz, jak przepowiednia o zniszczeniu spełnia się w naszych czasach: w jaki sposób i na jaką skalę ludzkość spowodowała spustoszenie na Ziemi.

Woda: Każdego dnia 25000 osób nabawia się choroby z powodu skażonej wody, którą 2/3 ludzkości na ziemi nie mając wyboru musi wypić, gotować w niej i używać do kąpieli. 20 bilionów ton zanieczyszczonej wody wypływa każdego roku z jezior i rzek do naszych oceanów.

Woda ta jest zatruta przez ścieki, spływy z terenów chemiczne, oraz ścieki przemysłowe. Jedna trzecia wody deszczowej, nawadniającej ziemię i wypłukującej przy tym wszystkie substancje szkodliwe, spływa z powrotem do morza. Rzeki i strumienie nie mają granic, stąd też zanieczyszczone wody jednego kraju z łatwością przepływają do sąsiedniego, gdzie wykorzystuje się je do spożycia. Według badań aż 40% światowej populacji zależne jest od wody płynącej z sąsiedniego kraju. Woda dzieli bogatych i biednych, bowiem więcej zasobów wodnych występuje na bardziej rozwiniętej pod względem ekonomicznym półkuli północnej. Różni się także jej zużycie: od 20000 litrów rocznie na osobę w Stanach Zjednoczonych aż po mniej niż 500 litrów w niektórych krajach rozwijających się.

1200 milionów ludzi, głównie ze społeczności wiejskich, użytkuje wodę niesprawdzoną. Wody z niemal wszystkich rzek na świecie, szczególnie w krajach rozwijających się, zostały zatrute. Od kiedy zanieczyszczenia nie mają wyraźnego koloru czy zapachu, przeciętnemu człowiekowi patrząc na wodę nie jest łatwo ocenić czy jest ona bezpieczna dla zdrowia.

W świetle powyższych danych, uwzględniając przy tym fakt, iż nasza planeta jest, jak dotąd, jedyną zasobną w wodę w kosmosie, nie powinno zaskakiwać, iż Koran kładzie tak wielki nacisk na znaczenie wody. Poniżej tylko kilka wersetów na ten temat:

„Bóg stworzył każdą istotę z wody. Wśród nich są takie, które pełzną na swych brzuchach, i takie, które chodzą na dwóch nogach, i takie, które chodzą na czterech.” (Sura Światło, 24:45),

„On jest Tym, który dał wolną drogę dwom morzom. Jedno to słodka, przyjemna woda, a drugie słone i gorzkie. I ustawił między nimi barierę i przegrodę nie do przebycia. On jest Tym, który stworzył człowieka z wody i ustanowił dla niego związki rodzinne i małżeństwo. Twój Pan jest pełen mocy” (Sura Rozróżnienie, 25:53-54).

Powietrze: Czy wiatry formujące nad ziemią chmury są dziś Boskim Błogosławieństwem, czy raczej trucizną? Czy z powstałych chmur spadnie woda życia, czy też kwaśny deszcz? Ludzkość emituje do atmosfery znacznie więcej dymu, niż kiedykolwiek powstało w wyniku działalności wulkanów lub pożarów lasów. Trudno dziś znaleźć tereny o nieskażonym powietrzu, nie ma ich nawet na Antarktydzie ani w wysokich górach. „Bóg jest Tym, który posyła wiatry, aby wznosiły chmury, a My pędzimy je nad martwą krainę i ożywiamy nimi ziemię po jej śmierci. Takie będzie zmartwychwstanie!” (Sura Stwórca, 35:9).

Naukowcy nie są w stanie obliczyć jak długo zajmie powietrzu i wodzie oczyszczanie się z toksycznych wpływów człowieka. Według Ogólnoświatowej Fundacji na Rzecz Ochrony Środowiska, pozostałości emitowanych do atmosfery zanieczyszczeń tworzą nad naszymi głowami niewidoczną, ale na stałe już obecną zawiesinę. Ilość wysyłanych przez człowieka do atmosfery szkodliwych gazów jest tak duża, że natura nie radzi już sobie z nimi. Emisja trucizn, takich jak dwutlenek węgla, metan, chlorofluorowęglowodór, prowadzi do zanikania warstwy ozonowej. W rezultacie globalne ocieplenie doprowadziło do tego, co nazywamy dziś efektem cieplarnianym.

Wiodący badacze szacują, że za około 50 lat średnia temperatura na ziemi wzrośnie o około 4 stopnie Celsjusza. Ta niewielka zmiana będzie miała katastrofalne skutki, takie jak topnienie lodowców na biegunach i wzrost poziomu wód oceanicznych. Co za tym idzie, zatopione zostaną obszary przybrzeżne oraz małe wyspy. Wpływ globalnego ocieplenia będzie katastrofalny nie tylko dla człowieka, ale także dla wszystkich gatunków roślin i zwierząt zamieszkujących ziemię. Obserwujemy już pierwsze efekty: dotkliwe susze, gwałtowne burze, brak wody pitnej i załamanie całego łańcucha życia na ziemi i w wodzie.

Al-Hafiz B. A. Masri

Artykuł opublikowany w „Muzułmanie Rzeczypospolitej”, 2010, nr 3 (7), s. 14-16.

Wszystkie numery czasopisma „Muzułmanie Rzeczypospolitej” dostępne są na stronie internetowej: www.bibliotekamuzulmanska.pl.