9 sierpnia 2020 roku - 19 Zu-l Hidżdża 1441
muzulmanie-bismillah
Do Nowego Roku Muzułmańskiego pozostało 11 dni
muzulmanie-koran

Koran jest Świętą Księgą islamu. Słowo Boże, które zgodnie z wiarą muzułmanów miało ostatecznie przypieczętować objawienia „zafałszowane” przez judaizm i chrześcijaństwo, „zstąpiło” na zwykłego śmiertelnika, Muhammada, za pośrednictwem archanioła Dżibrila (Gabriela):

On zesłał ci Księgę z prawdą na potwierdzenie tego, co było przed nią. Wcześniej zaś objawił Torę i Ewangelię, jako przewodnictwo dla ludzi. Zesłał też rozróżnienie. Tych, którzy odrzucili znaki Boga, czeka dotkliwa kara. Zaprawdę, Bóg jest Potężny, Mściwy! (sura Rodzina Imrana, 3:3-4).

Objawienia poszczególnych fragmentów trwały dwadzieścia trzy lata. W języku arabskim al-Qur’an, od czasownika qura’a, znaczy „czytać”. Koran zawiera wszystkie najważniejsze zasady doktrynalne islamu. Jego rozwinięciem i uzupełnieniem jest sunna (tradycja) składająca się z hadisów, czyli opowieści o czynach, gestach i słowach Proroka (saał). Koran i sunna stały się źródłem prawa (szariat) i teologii islamu. Księga zawiera objawienie Boga, nakazy, dzieje proroków, zalecenia natury społecznej, dotyczące stosunków rodzinnych, kwestii prawnych. Arabista Marek Dziekan, pisząc o Koranie, wskazał jedną jego właściwość:

(…) każdy z wersetów koranicznych jest pars pro toto tak samo doskonały i doskonale pełny jak cała święta księga islamu[1].

Co istotne każdy werset Koranu ma moc.

Początkowo treść Koranu była przekazywana ustnie, jednakże po śmierci Muhammada (saał) konieczne stało się utrwalenie tekstu Świętej Księgi. Został on objawiony w klasycznym języku arabskim, ma on formę rymowanej i rytmizowanej prozy. Przekłady na obce języki nie są w stanie oddać precyzji warstwy literackiej. Ponadto język arabski uznany jest za język sakralny, zatem należy się modlić w tym języku.

Koran składa się ze stu czternastu rozdziałów zwanych surami, ułożonych
w porządku od najdłuższego do najkrótszego. Wyjątek stanowi pierwsza sura „Otwierająca”. Ponadto w tradycji określa się miejsce ich objawienia, zatem dziewięćdziesiąt sur to sury mekkańskie, a dwadzieścia cztery to medyńskie. Sury zaś dzielą się na ajaty (wersety), w zależności od przyjętego sposobu obliczania jest ich od 6204 do 6236. Każda sura rozpoczyna się formułą określoną mianem basmali od arabskiego Bismillaahir rahmaanir rahiim, co oznacza W imię Boga Miłosiernego, Litościwego. Każda sura ma swoją nazwę, jednakże często funkcjonuje podwójne, a nawet potrójne nazewnictwo, zatem, aby uniknąć nieporozumień w cytowaniu danej sury, najlepiej wskazać jej numer wraz z numerem konkretnego wersetu. Obok tego podstawowego podziału Koranu, popularny jest także podział na trzydzieści równych części zwanych dżuz, które z kolei składają się z dwóch tzw. hizbów. Podział ten jest przydatny do recytacji tekstu koranicznego, szczególnie podczas ramadanu. W czasie miesięcznego postu każdego wieczora należy wyrecytować 1/30 tekstu świętej księgi.

Uzupełnieniem Koranu jest sunna Proroka Muhammada (saał), zwana tradycją. Samo słowo sunna oznacza „sposób postępowania”. W krótkich ustępach poszczególne osoby opowiadają, relacjonują daną sytuację, zachowanie i słowa Muhammada (saał). Opowieści te określa się arabskim terminem hadis, czyli „relacja, sprawozdanie, opowieść, opowiadanie”. Ponieważ hadisy oparte są na oralnym przekazie naocznych świadków kolejnym osobom, zawsze składają się z dwóch części. Pierwsza część to łańcuch przekazicieli isnad, którzy stanowią gwarancję autentyczności, oraz druga część – właściwy tekst przekazu matn:

Opowiadał Abd ar-Razzak, który rzekł: opowiadał Mamar, powołując się na Ajjuba, którego powiadomił Nafi, który cytował Umara, który powiedział (1):

Prorok, pokój Mu i modlitwa, zabronił podróżowania po terytorium wroga z Koranem, aby Koran nie wpadł w ręce wroga (2)[2].

Najistotniejsze było poświadczenie autentyczności przekazu. Doprowadziło to do sytuacji, gdy badanie wiarygodności osób – przekazicieli stało się ważniejsze niż badanie samej treści, choć i drugi człon hadisów podlegał wnikliwej analizie w celu uniknięcia akceptacji zasady, która powstała po śmierci Proroka Muhammada (saał), a u jej podstaw leżała chęć usprawiedliwienia aktualnych rozwiązań prawnych. Aby strzec prawidłowości i czystości hadisów, w IX wieku powstał zawód tradycjonalisty. Jego obowiązkiem było gromadzenie hadisów oraz ocena ich autentyczności. Najsłynniejsze efekty ich pracy to zbiory hadisów opracowane przez Muslima ibn al-Hadżdżadża i Muhammada ibn al-Buchariego. Równie cenny wkład w rozwój islamu wnieśli: Abu Dawud, Al-Tirmizi, Ibn Madża i Al-Nasai.

Sunna obejmuje nie tylko opisy życia Proroka (saał), ale także zagadnienia dotyczące wszelkich sfer życia i aktywności człowieka. Jak podaje Marek Dziekan, dokładne przekazy sprawiają, że całe życie muzułmanina jest imitatio Muhammadi, naśladowaniem Proroka[3]. Arabista Janusz Danecki zaś opracował następujący podział hadisów: dogmaty islamu (jedynobóstwo, wiara w święte księgi, anioły, proroków i zmartwychwstanie), obowiązki religijne (warunki wypełnienia obowiązków – intencja i czystość rytualna, modlitwa, post, jałmużna i pielgrzymka), społeczeństwo islamu (gospodarka, rodzina, stosunki społeczne, nauka i nauczanie), obyczaje (życie codzienne, zakazy żywieniowe, jedzenie i picie, ubiór, zdrowie), ludzie i charaktery (dobre wychowanie, przymioty charakteru, asceza), ocena współczesnych[4].

Koran i sunna stanowią źródło prawa i teologii muzułmańskiej. Na zasadzie analogii do zachowanych przekazów uczeni muzułmańscy podejmują decyzję, jaką ustawę (prawo) na temat rozmaitych aspektów życia codziennego, od najbardziej wzniosłych po przyziemne, można na nich oprzeć. Kierując się tą zasadą, mogą odnosić się do dowolnych spraw, szczególnie tych związanych z postępem cywilizacyjnym i technologicznym, nieistniejących w VII wieku w pustynnym kraju.

Pierwsze europejskie próby tłumaczenia Koranu sięgają XII wieku. W 1143 r. ukazał się przekład na łacinę Rajmunda z Toledo. Najstarszy polski przekład został opublikowany w 1858 roku pod nazwiskiem Jana Murzy Tarak-Buczackiego. Badacze są zdania, że jego rzeczywistymi tłumaczami z języka francuskiego byli filomaci: ks. Dionizy Cholewiński i Ignacy Domeyko. Tłumaczenie to było poprzedzone niepublikowanym do tej pory przekładem dokonanym przez Tatarów polsko-litewskich. Pierwszego pełnego tłumaczenia Koranu na język polski bezpośrednio z języka arabskiego dokonał Józef Bielawski. Jego tłumaczenie oparte jest na edycji kairskiej z 1923 roku, zostało wydane w 1986 roku. W 1990 roku ukazał się przekład Koranu z języka angielskiego dokonany przez zarejestrowane w Polsce ugrupowanie Ahmadijja. W roku 2012 turecka fundacja Mevlana wydała przekład Koranu na język polski przygotowany przez Jarosława Surdela. W 2018 roku Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej wydał własne tłumaczenie Koranu, autorem przekładu jest polskotatarski poeta, autor książek o tematyce tatarskiej, redaktor, Musa Czachorowski.

O Koranie można przeczytać w następujących publikacjach:

  • Murat Kaja. Islam ostatnia religia objawiona.
  • Samah Marei. Islam i muzułmanie. Mozaika wiary.
  • Faruk Salman, Nazif Yilmaz, Recep Özdirek. Moja wspaniała religia 4. Poznaję podstawy wiary 2.
  • Osman Egin, Hϋseyin Öresin. Nauka czytania Koranu.
  • Osman Özbağçe. Moja księga Koran.
  • Marianne Beerle-Moore, Andriej Diesnickij, Kontantin Kazienin,
    Tatjana Majska. Biblia i Koran. Miejsca zbieżne.
  • Musa Czachorowski. Al-Kur’an al-Karim. Transkrypcja tekstu arabskiego.
  • Dagmara Sulkiewicz, Barbara Pawlic-Miśkiewicz, Musa Çaxarxan Czachorowski. Koran.

Publikacje dostępne są na stronie internetowej: www.bibliotekamuzulmanska.pl


[1] M. M. Dziekan, Cywilizacja islamu w Azji i Afryce, Książka i wiedza, Warszawa 2007,  s. 19.

[2] Cyfry w nawiasach oznaczają odpowiednio: 1 – łańcuch przekazicieli, 2 – właściwy przekaz.

[3] M. M. Dziekan, Dzieje kultury arabskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 163.

[4] Więcej: J. Danecki, Podstawowe wiadomości o islamie, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2007, s. 95-96.