9 sierpnia 2020 roku - 19 Zu-l Hidżdża 1441
muzulmanie-bismillah
Do Nowego Roku Muzułmańskiego pozostało 11 dni
modlitwa-pogrzebowa

DŻANAZA (CEREMONIAŁ POGRZEBOWY)

Jeżeli jesteśmy przy umierającym muzułmaninie (muhtazar), to należy położyć go na prawym boku, nieco unosząc lewy, twarzą w kierunku kibli. Obecni powinni recytować kalimat szahadę (wyznanie wiary) i czytać lub wypowiadać surę Ja sin. Po śmierci, głowę zmarłego owija się kawałkiem materiału (np. bandażem), który podtrzymuje brodę i zawiązuje się na ciemieniu. Następnie zamyka się oczy, a ręce układa wzdłuż boków. Na brzuchu kładzie się ciężki przedmiot, aby zapobiec wzdęciom. Do czasu obmycia nieboszczyka nie należy czytać Koranu. Podczas obmywania ciało układa się na specjalnym łożu nogami w stronę kibli. Następnie, zakrywszy aurę, zdejmuje się z niego ubranie i myje ciało letnią wodą. Jeśli osoba zmarła była za życia mukallafem (osoba dojrzała płciowo, odpowiedzialna za swoje czyny), wtedy osoba obmywająca, nie zdejmując tkaniny zakrywającej aurę, wykonuje mu istindżę (obmycie części intymnych) ręką owiniętą w materiał. Podczas rytualnego obmywania nie leje się wody do ust i nosa. Jeśli jednak wiadomo, że osoba zmarła była w stanie dżunubu, wymagającego wykonania guslu (rytualna kąpiel całego ciała), wtedy należy użyć wody zarówno do ust, jak i do nosa. Jeśli muzułmanin miał gusl, to wystarczy zrobić mash – przetarcie ust od wewnętrznej strony, zębów, nozdrzy i pępka. Głowę i brodę myje się mydłem i wodą, jednak włosów się nie rozczesuje. Następnie obraca się zmarłego na lewy bok i obmywa prawy, po czym układa na prawym boku, aby obmyć lewy. Potem, unosząc górną część ciała i opierając o sobie, robi się mash brzucha. Jeśli pojawią się nieczystości, to wystarczy zmyć je wodą, bez potrzeby powtarzania obmywania. Ciało wyciera się czystą tkaniną i owija w sawan (całun). Kafan to tkanina, w którą zawija się ciało zmarłego muzułmanina i w której składa je do mogiły.  Całun dla mężczyzn to kamis, izar i lifafa. Dla kobiet składa się także z kamisu, izara i lifafy, do czego dochodzi zakrycie głowy i tkanina zawiązywana na piersi. Przy niedostatecznej ilości materiału dla mężczyzn wystarczy izar i lifafa, a dla kobiet izar, lifafa i zakrycie głowy. Gdy i tego brakuje, można pogrzebać zmarłego zawiniętego tylko w tkaninę z białej bawełny.

KOLEJNOŚĆ ZAWIJANIA W KAFAN

Zmarłego ubiera się w kamis od szyi do stóp, następnie zawija w izar od głowy do stóp. Potem, na całą długość, owija się lifafą, a jej oba końce zawiązuje. Całun zawija się z lewa na prawo. Nie przyszywa się do niego kieszeni ani kołnierza, nie zszywa się też brzegów tkaniny. W przypadku kobiet zakrycie głowy układa się na kamisie, pod lifafą.

NAMAZ DŻANAZA

Modlitwa pogrzebowa jest fardem kifaja, wykonywanym jako dua (modlitwa) za zmarłego brata-muzułmanina lub siostrę-muzułmankę. Przed jej wykonaniem, trzeba się dokładnie upewnić, czy zmarły był muzułmaninem. Jeżeli tego nie wiadomo lub jeszcze nie ustalono okoliczności, potwierdzających jego przynależność do islamu, wtedy dżanaza namazu nie wykonuje się. Dla ustalenia prawdy konieczne jest świadectwo zasługującego na zaufanie muzułmanina lub inne dowody. Zmarły powinien być rytualnie obmyty i zawinięty w kafan. Podczas wykonywania modlitwy zmarły powinien znajdować się przed imamem i dżamaatem (wspólnota modlących). Ciało zmarłego powinno być zachowane w całości lub przynajmniej w większej części. Jeśli brakuje większej części lub znajduje się tylko połowa ciała bez głowy, wtedy nie obmywa się go ani nie wykonuje modlitwy pogrzebowej. Zwłoki należy tylko owinąć w całun i pochować.

KOLEJNOŚĆ WYKONYWANIA DŻANAZA NAMAZU

Modlitwa pogrzebowa składa się z czterech rakatów, wypowiadania takbiru i czytania specjalnego dua w kijamie (stojąc). Nie robi się ani sadżdy, ani ruku. Imam stoi naprzeciw klatki piersiowej zmarłego, za nim rzędami ustawia się dżamaat. Informuje się wspólnotę, czy zmarła osoba była mężczyzną, czy kobietą, od tego bowiem zależna jest intencja. Uczestnicy modlitwy wypowiadają ją w myślach, przed wykonaniem za imamem takbiru: „Przyłączam się do tego imama w celu wykonania modlitwy ku zadowoleniu Boga, zrobienia dua za duszę zmarłego (lub zmarłej)”. Podczas pierwszego takbiru ręce podnosi się do poziomu uszu, a następnie składa poniżej pępka. Potem recytuje się „Subhanakę” z dodaniem „ła dżalla sanaa’uka”. Potem, nie podnosząc rąk, wypowiada się drugi takbir. Imam mówi je głośno, a pozostali uczestnicy modlitwy – do siebie. Dalej recytuje się „Allahumma salli” oraz „Allahumma barik”, przechodząc do trzeciego takbiru i wypowiedzenia dua dżanaza (pogrzebowego). Ci, którzy nie znają tego dua, mogą w tym czasie recytować dua „Kunut” (czyli „Allaahumma innaa nasta’iinuka”) lub Fatihę, czyniąc intencję jej recytacji jako dua. Kończąc, wykonuje się czwarty takbir i opuściwszy ręce na boki daje „salaam”, zwracając głowę ku prawemu i lewemu ramieniu. Po trzecim takbirze wypowiada się następujące dua dżanaza:

 „Allaahummagfi r lihajjinaa ła majjitinaa, ła szaahidinaa, ła gaa’ibinaa, ła kabiirinaa, ła sagiirinaa, ła zakarinaa, ła unsaanaa. Allaahumma man ahjajtahu minnaa fa ahjihi alal islaami ła man tałaffajtahu minnaa fatałaffahu alal iimaani, ła chussa haazal majjita bir rałhi, łar raahati, łar rahmati, łal magfi rati, łar ridłaan. Allaahumma in kaana muhsinan fazid fi i ihsaanihi ła in kaana musii’an fatadżaałaz anhu, ła lakkihil amna, łal buszraa, łal karaamata, łaz zulfaa birahmatika jaa arhamar raahimiin”.

„O Boże! Wybacz grzechy żywym i martwym, będącym świadkami i nieobecnym, dorosłym i dzieciom, mężczyznom i kobietom. O Boże, tym z nas, których ożywiasz, pozwól żyć w islamie, a tym z nas, którzy umierają, pozwól umrzeć w wierze. I ukój tego umarłego w duchu, obdarz pociechą i miłosierdziem, przebaczeniem i życzliwością. O Boże, jeśli zmarły czynił dobro, to powiększ swoje miłosierdzie ku niemu, a jeśli popełnił czyny niegodne, to wybacz mu. Weź go pod swoją obronę, daj mu powodzenie i przyjmij z jego godnością i pokorą w swoim miłosierdziu, o Najmiłosierniejszy z Miłosiernych”.

W przypadku mężczyzny używa się słów: tałaffajtahu / fatałaffahu; kobiet: tałaffajtahaa / fatałaffahaa; wielu zmarłych: tałaffajtahum / fatałaffahum. Jeżeli zmarły był chłopcem, wówczas dua, zaczynając od słów „alal iimaani”, wypowiada się tak: „Allaahummadż alhu lanaa faratan ładż’alhuu lanaa adżran ła zuhraa. Allaahummadż alhu lanaa szaafi ’an ła muszaffa’an”. Jeśli zmarła była dziewczynką, wtedy dua, zaczynając od słów „alal iimaani”, recytuje się następująco: „Allaahummadż alhaa lanaa faratan ładż’alhaa lanaa adżran ła zuhraa. Allaahummadż alhaa laana szaafi ’an ła muszaffa’an”.

WAŻNE PRZYPOMNIENIE:

Wielu muzułmanów podczas modlitwy dżanaza dając „salaam” po czwartym rakacie albo w ogóle nie opuszcza rąk, albo przy zwrocie głowy w prawo opuszcza prawą rękę, a zwrocie w lewo – lewą rękę. Oba te działania są nieprawidłowe. Właściwy sposób polega na tym, że po wypowiedzeniu czwartego takbiru przekazuje się „salaam” z opuszczonymi rękoma. Należy pamiętać, że ręce łączy się tylko w kijamach, gdzie sunną jest wspominanie Boga (zikrullaah). W kijamach, gdzie zikr nie jest sunną, rąk się nie łączy, lecz trzyma je opuszczone (Durar, t. I, s. 53). Podczas wykonywania modlitwy dżanaza, gdy imam wypowiada na głos takbirAllaahu akbar”, niektóre osoby podnoszą głowy. To również stanowi błędne działanie. W czasie modlitwy pogrzebowej nie czyni się żadnych ruchów głową ani innymi częściami ciała. Jeśli miejsce wykonywania modlitwy dżanaza lub obuwie jest brudne, wówczas należy zdjąć buty i stanąć na nich.

MOGIŁA I POCHÓWEK

Po wykonaniu modlitwy dżanaza sunną jest niesienie tabutu z ciałem, trzymając za cztery rogi. Jeśli możliwe, to należy nieść chociażby czterdzieści kroków, w miarę szybko i bez kołysania. Nie jest zalecane (makruh) głośne wykonywanie zikru i siadanie na cmentarzu, zanim zmarły nie zostanie złożony w ziemi. Minimalna głębokość mogiły powinna wynosić połowę wysokości człowieka, natomiast szerokość i długość tyle, aby zmarły swobodnie się w niej zmieścił. Lepiej, gdy grób będzie jeszcze głębszy. Po wykopaniu dołu, wykonuje się w nim niszę („lahit”, „lahd”) – jeśli ziemia ma odpowiednią twardość – w której układa się ciało. Lahit robi się w ścianie po stronie kibli. Tam należy umieścić zmarłego, opuszczając go od strony kibli.  Zmarłego układa się na prawym boku, twarzą w kierunku kibli, wypowiadając przy tym: „Bismillaahi ła alaa millaati Rasuulillaah” („W imię Boga i zgodnie z drogą Wysłannika Boga”). Rozwiązuje się zawiązki na kafanie przy głowie i nogach. Aby na zmarłego, który leży w lahicie, nie padała ziemia, niszę zasłania się cegłami lub deskami. Jeżeli cegły z gliny są łatwo dostępne, to używanie zamiast nich cegieł ceramicznych lub polan itp. materiałów uważa się za makruh. Mogiłę należy zasypać tą samą ziemią, która została z niej wykopana. Kopczyk, uklepany w formie wielbłądziego grzbietu, powinien wystawać ponad powierzchnię ziemi około 20 cm. Nie powinien być nazbyt długi ani mieć kątów prostych. Nie będzie grzechem postawienie na mogile kamienia z zapisanym dla pamięci imieniem i nazwiskiem zmarłego. Nie wolno dokonywać pochówków w domu – stanowi to makruh. W ten sposób można grzebać jedynie proroków. Nie jest także dozwolone chowanie zmarłych w ziemi, zagarniętej siłą od właściciela. Kondolencje rodzinie i bliskim zmarłego można składać w ciągu trzech dni. Po upływie tego czasu uważane jest to za niepotrzebne i makruh. Przewożenie zmarłego w celu pochowania z jednego miasta do drugiego uznaje się za bezużyteczne i makruh. Ku czci duszy zmarłego wykonuje się hatmy z recytacją kalimat tałhidu i Świętego Koranu. Wykonanie tych oraz podobnych hatmów pomoże zmarłemu w otrzymaniu wynagrodzenia i korzyści. Oprócz tego, w celu uradowania jego duszy, należy rozdawać jałmużnę, wykonywać dobre uczynki, wspierać biednych i zorganizować poczęstunek.

W GROBIE

Po pochówku do zmarłego przychodzą dwaj aniołowie i zadają mu pytania: kto jest jego Panem, jaką wyznaje religię, kto jest jego prorokiem i jaką ma Świętą Księgę.

Posiadającemu iman, posłusznemu Bogu i wykonującemu dobre uczynki, Najwyższy Bóg da siłę, aby właściwie odpowiedział na pytania aniołów. Jednak niewierzący i sprzeciwiający się Bogu, zobaczywszy pytających aniołów, Munkara i Nakira, ze strachu przed nimi stracą mowę i nie zdołają odpowiedzieć na zadawane pytania. Temu muzułmaninowi, który odpowie na ich pytania, aniołowie przekazują dobrą wieść o tym, że dostanie się do Raju. Od tego momentu będzie spotykał się z miłosierdziem i wynagradzaniem od Boga. Niewierzącym i grzesznikom, którzy nie zdołają odpowiedzieć na pytania, aniołowie powiedzą: „Biada wam!”. Poczują wówczas oddech Piekła i już w grobie zaczną doświadczać trudności i cierpienia.

PYTANIA ZADAWANE W GROBIE I ODPOWIEDZI NA NIE

– Kto jest twoim Panem? – Moim Panem jest Bóg Najwyższy, Allah.

– Co jest twoją religią? – Moją religią jest islam.

– Kto jest twoim prorokiem? – Moim Prorokiem jest Muhammad (saał).

– Co jest twoją księgą? – Moją księgą jest Święty Koran.

– Co jest twoją kiblą? – Moją kiblą jest Dostojna Kaaba.

– Od kogo pochodzisz? – Pochodzę od Adama (as).

– Z jakiego ludu jesteś wiarą? – Jestem z ludu Abrahama (as). Zaprawdę, jestem muzułmaninem, alhamdu lillaah.

ODWIEDZANIE GROBÓW

Odwiedzanie grobów jest zalecane (mandub) zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet. Wchodząc na cmentarz (mizar) powinno recytować się:

السلام على أهل الديار من المؤمنين والمسلمين ويرحم الله المستقدمين منا والمستأخرين وإنا إن شاء الله بكم لاحقون

Assalamu ala ahlid- dijari minal mu’minina łal muslimin. Ła jarhamullahul mustakdimina minna łal musta’chirin. Ła inna in sza Allahu bikum lahikun.

Znaczenie: Pozdrowienia muzułmanom w tym kraju (miejscu)! Niech Allah zlituje się nad naszą przeszłością i przyszłością, a my in sza Allah dołączymy do was.

Po czym, wyrecytować surę Fatiha oraz jedenaście razy surę Czystość wiary (Ichlas), poświęcając je duszom zmarłych. Korzystne jest również wypowiadanie sur Jasin i Pomnażanie (Takasur). Nie jest nagannym recytowanie sur i dua przy mogile, jednak przechodzenie obok grobu bez modlitwy, spanie, siedzenie na nim, brudzenie i śmiecenie uznawane jest za makruh (niemile widziane). Makruhem jest również ponadto koszenie trawy i ścinanie drzew rosnących na mogiłach, ponieważ w trakcie swojego wzrastania przyczyniały się do odpuszczenia grzechów zmarłych, leżących pod nimi. Nie ma natomiast nic złego w wycinaniu uschłych drzew i wyrywaniu zeschłej trawy, chociaż lepiej powstrzymać się także i od tego. W żadnym wypadku nie wolno przynosić tego do domu, aby używać do rozpałki.

KREMACJA ZWŁOK

W islamie, w żadnej z sytuacji nie jest dozwolone przeprowadzenie kremacji. Ciało należy umyć, zawinąć w całun i pochować w ziemi. Zgodnie ze słowami Koranu, Allah przekazał ludzkości jak ma wyglądać kolejno pochówek, opisując zabójstwo, którego dokonał syn Adama na swoim bracie. Ten dokonał pochowania brata, obserwując kruka, grzebiącego zabitego ptaka: „Wówczas Bóg posłał kruka, który podrapał ziemię, aby mu pokazać, jak ukryć zwłoki brata. Powiedział on: O biada mi! Czyż ja nie mogę być podobnym do tego kruka i ukryć zwłok mego brata?” I wtedy znalazł się wśród tych, którzy wyrażają skruchę.” (Sura Stół zastawiony, 5:31).

KIEDY NIE OBMYWAMY CIAŁA ZMARŁEGO?

  1. Nie obmywamy męczenników. Bowiem Prorok (saał) powiedział: „Nie obmywajcie męczenników. Ponieważ każda rana i kropla krwi (od nich) rozprzestrzenia zapach piżma w Dniu Zmartwychwstania.” (Muslim, Imara, 103/1876; Buchari, Łudu , 67)
  2. Jeżeli nie jest możliwym dotknięcie ciała, wtedy wystarczy tylko polać ciało wodą (jeśli nie zaszkodzi ciału) albo spryskać opuchnięte miejsca na ciele. Osoba myjąca mówi najpierw Bismillahir-Rahmanir-Rahim i polewa wodą albo spryskuje ciało zmarłego. Po czym recytuje dua: غفانك يا رحمن Gufranaka ja Rahman, co oznacza: „O Boże litościwy, wybacz mu”.

Kiedy dozwolone jest pochowanie ciała w trumnie?

  1. Gdy ziemia jest bardzo wilgotna lub zbyt miękka
  2. W krajach, w których pochowanie ciała w trumnie jest nakazem
  3. W sytuacji epidemiologicznej.

POCHÓWEK SAMOBÓJCY

Według większość islamskich uczonych, z samobójcą postępuje się tak, jak z pozostałymi muzułmanami. Muzułmanina, który pozbawił się życia, myjemy, zawijamy płótnem, odprawiamy modlitwę pogrzebową za niego i chowamy na muzułmańskim cmentarzu.

MUZUŁMANIE, ZA KTÓRYCH NIE WYKONUJE SIĘ MODLITWY POGRZEBOWEJ

  1. Buntownicy przeciwko kalifowi i zabici podczas walki z nim.
  2. Złodzieje, zabici podczas kradzieży.
  3. Ludzie zabici podczas walki, znani ze swego okrucieństwa.
  4. Człowiek, który został zabity podczas okradania cudzego domu z bronią.
  5. Człowiek, którego ciało było poddane kremacji bez żadnego powodu lub więcej niż połowa ciała uległa zniszczeniu.

MODLITWA POGRZEBOWA ZA ZMARŁEGO, KTÓREGO CIAŁA NIE ODNALEZIONO

Według większości uczonych, gdy nie ma ciała zmarłego, również wykonuje się modlitwę za zmarłego (np. za osobę, która utopiła się w morzu i nie odnaleziono ciała, itp.).

O ceremoniale pogrzebowym można przeczytać w następujących publikacjach:

  • Muhtasar Ilmihal. Podstawy wiedzy muzułmańskiej zgodnie z zasadami mazhabu hanafickiego.
  • Raszid Bułtaczajew, Ostatnia droga.

Publikacje dostępne są na stronie internetowej: www.bibliotekamuzulmanska.pl