30 października 2020 roku - 13 Rabi-ul Ałłal 1442
muzulmanie-bismillah
prorok-muhammad

Pierwszą osobą, która się podporządkowała woli Boga, był Muhammad Ibn Abd Allah. Muzułmanie wierzą, że Muhammad, syn Abdullaha, został zesłany jako „pieczęć proroków” – ostatni dotychczas prorok zamykający łańcuch profetyczny rozpoczynający się od Adama, by zaprowadzić ostateczne prawa i dać ludziom najpełniejsze wskazania. Określenie „pieczęć proroków” tłumaczone jest również jako potwierdzenie wcześniejszych proroctw, a nie jego zakończenie[1]. Zesłana mu księga to ostatnie objawienie słowa Bożego. W Koranie wskazanych jest dwudziestu proroków, za pośrednictwem których przekazywane było objawienie. O pięciu głównych prorokach: Noem, Abrahamie, Mojżeszu, Jezusie i Muhammadzie mówi następująca sura:

On ustanowił dla was w religii to samo, co niegdyś nakazał Noemu, i to, co ci objawiliśmy, i to, co nakazaliśmy Abrahamowi, Mojżeszowi i Jezusowi: „Przestrzegajcie religii i nie rozdzielajcie się w niej!” Wielkie dla bałwochwalców jest to, ku czemu ich wzywasz. Bóg wybiera dla Siebie tego, kogo zechce, i prowadzi do Siebie tego, kto się ku Niemu zwraca. (sura Narada,42:13)

Muhammad ibn Abd Allah ibn Abd al-Muttalib urodził się w roku 570 w zubożałym rodzie Haszymidów z plemienia Kurajszytów. Sam moment narodzin w przekazach jest otoczony wieloma legendami. Wspomina się wręcz, iż wiele wydarzeń zwiastowało ten moment:

(…) wylała syryjska rzeka Samawa, której od tysiąca lat się to nie zdarzało, w Persji zgasł palący się także od tysiąca lat święty ogień. Wyschło jezioro Sada w Ktezyfonie, a pałac perskich szachów zatrząsnął się w posadach[2].

Chłopiec miał trudne dzieciństwo, ojciec zmarł przed jego narodzinami, matka natomiast, gdy miał pięć lat. Dalszym wychowaniem zajęli się dziadek oraz stryj. Już jako młody chłopiec zaczął pracować jako pomocnik przy karawanach kupieckich. Zatrudniony był między innymi przez Chadidżę, która prowadziła interesy na szlaku między Mekką i Syrią. Po jakimś czasie owdowiała Chadidża zaproponowała Muhammadowi małżeństwo. W wieku 25 lat ożenił się z kobietą starszą od siebie o 15 lat. Chadidża urodziła Muhammadowi dwóch synów i cztery córki, z których wieku dorosłego dożyła jedynie córka, Fatima, będąca później żoną Alego, towarzysza Muhammada. Muhammad, żyjąc w dostatku, mógł się poświęcić rozmyślaniom. Co roku oddawał się miesięcznym medytacjom w grocie na górze Hira. Podczas jednego z tych odosobnień miało miejsce zdarzenie, które sprawiło, że życie handlarza uległo diametralnej zmianie. W 610 roku, czterdziestoletniemu Muhammadowi ukazała się postać – archanioł Dżibril (Gabriel). Anioł rzekł do niego: Recytuj!, mężczyzna odpowiedział: Co mam recytować?. Postać ścisnęła go z taką siłą, iż sądził, że wyzionie ducha. Trzykrotnie rozkazała mu: Recytuj!, trzykrotnie Muhammad odmówił, aż w końcu powtórzył: Co mam recytować? Gabriel odrzekł:

Głoś! W imię twego Pana, który stworzył,
stworzył człowieka z grudki krwi skrzepniętej!
Głoś! Twój Pan jest najhojniejszy.
On nauczył piórem,
nauczył człowieka tego, czego on nie wiedział. (sura Skrzepnięta krew, 96:1-5)

Słowa przekazane podczas pierwszego objawienia, zgodnie z muzułmańską tradycją, miały być jednocześnie pierwszymi wersetami Koranu. Obecnie jest to początek sury dziewięćdziesiątej szóstej zatytułowanej „Skrzepnięta krew”. Początkowo Muhammad bał się uznać przekazaną treść objawienia, sądząc, iż w czasie medytacji postradał zmysły, wkrótce jednak uwierzył w boskie przesłanie. Przyjął na siebie misję głoszenia nowej religii, przeobraził się ze zwykłego kupca w proroka, orędownika wiary, kontynuatora działalności wcześniejszych proroków. Objawienia, zapoczątkowane w grocie, trwały nieustannie aż do śmierci Muhammada (saał). Z przekazywanych przez anioła Dżibrila fragmentów powstała Święta Księga islamu, Koran.

Początkowo Muhammad (saał) przekazywał treść objawień najbliższym (pierwszą wyznawczynią była żona Chadidża), następnie krąg poszerzał się o mieszkańców Mekki, którzy stopniowo przekonywali się i przyjmowali nową wiarę. W tym samym czasie powiększyło się grono przeciwników, złożone głównie z arystokracji mekkańskiej, upatrującej w głoszonych ideach – równości wszystkich wobec Boga i wiary w jednego Boga – zamachu na swój status i wyznawane kulty politeistyczne. Odrzucali możliwość zrównania z biedotą oraz konieczność przestrzegania zakazu wielobóstwa, a przez to ograniczenia źródeł swoich dochodów, gdyż Mekka była dużym centrum pielgrzymkowym. Z tych powodów, elita zaczęła prześladować wyznawców nowej religii. Oprócz prześladowań Muhammad (saał) przeżywa również osobistą tragedię, umiera jego żona Chadidża, a także stryj Abu Talib. Aby chronić swoich zwolenników, Muhammad (saał) wysłał ich na emigrację do Etiopii, co nazywane jest małą hidżrą, sam zaś rozpoczął poszukiwania przyjaznego miejsca w Arabii. Owo miejsce znalazł na północ od Mekki, w mieście Jasrib. Jasribczycy okazali się przychylniejsi islamowi od mieszkańców Mekki, gdyż znajdowali się już wśród nich wyznawcy innej monoteistycznej wiary – żydzi. Ponadto zaproszono go wierząc, że pogodzi skłócone plemiona Jasribu. W 622 roku Muhammad (saał) ostatecznie opuścił Mekkę. Ten ważny dla wyznawców islamu moment nazywany jest hidżrą (wywędrowaniem), a sam Jasrib zaczął być od tego momentu nazywany Medyną (od  arab. Madinat an-Nabi), czyli miastem Proroka.

Muhammad (saał) rozpoczął organizację gminy wyznaniowej, „społeczności” (arab. umma), zreformował także całe miasto. Podstawowym dokumentem głoszonym przez niego była Konstytucja Medyńska. Regulowała ona stosunki między wszystkimi mieszkańcami Medyny – emigrantami z Mekki oraz rdzennymi obywatelami; naczelną zasadą było respektowanie tradycyjnych praw wszystkich ludzi. Lecz bodaj najważniejszy jej zapis głosił, iż w razie jakichkolwiek sporów ostateczną instancją jest Bóg i jego Prorok Muhammad (saał).

Formowanie gminy nie przebiegało bez problemów, Muhammad musiał zmierzyć się z rozmaitymi przeciwnościami. Popadł w konflikt z osobami przyjmującymi islam, niebędącymi szczerymi wyznawcami. Ponadto nie znalazł poparcia wśród żydów, którzy nie akceptowali jego ambicji stania się również ich przywódcą. W tym czasie Bóg zesłał nakaz dotyczący zmiany kierunku modlitwy celem zaznaczenia odrębności modlitewnej muzułmanów od wyznawców judaizmu. W rezultacie zmienił się dotychczasowy kierunek modlitwy (kibla) z Jerozolimy na Mekkę. Od tej pory Mekka stała się świętym miejscem islamu. Problem jednak polegał na tym, iż znajdowała się ona we władaniu pogan. Muhammad (saał), chcąc ukonstytuować owo postanowienie oraz chcąc wziąć odwet za doznane upokorzenia, wyruszył na podbój Mekki. W 624 roku doszło do pierwszej bitwy z Mekkańczykami pod Badrem. Muzułmanie odnieśli zwycięstwo. Kolejne starcia miały różny wynik, a w roku 625 wojska Muhammada (saał) doznały wielkiej klęski w bitwie pod górą Uhud. W 627 roku Medyna została zaatakowana przez Mekkańczyków, ochronę przed najeźdźcami stanowiła fosa, nowa technika militarna. W tym okresie Muhammad (saał) prezentuje się nie tylko jako działacz religijny, ale też jako zręczny wojskowy i polityk. Jednym z dowodów jego dojrzałości politycznej było odejście od zbrojnego rozwiązywania sporów na rzecz pokojowych negocjacji z Kurajszytami, którzy nadal rządzili w Mekce. Przyjęta taktyka okazała się skuteczna, w 628 roku obie strony zawarły pokój w Al-Hudajbijji. Na jego mocy w 630 roku Muhammad (saał) wkracza do Mekki i ostatecznie ją opanowuje. Symbolicznym aktem przypieczętowującym ten stan było usunięcie ze świątyni Kaaba posążków rozmaitych bóstw. Był to zarazem triumf monoteizmu i powrót do pierwotnego statusu, muzułmanie wierzą bowiem, iż świątynia została wybudowana przez pierwszego monoteistę, Abrahama i jego syna, Izmaela.

Pokój z Mekką pozwolił Prorokowi (saał) na podejmowanie innych wypraw wojennych i rozszerzanie strefy wpływów nowej wiary, wkrótce podporządkował sobie znaczną część plemion arabskich, a także żydowskich.

W 632 roku Muhammad (saał) odbył triumfalną pielgrzymkę do Mekki, która okazała się ostatnią i stąd określana jest mianem pielgrzymki pożegnalnej (arab. hadżdż al-łada). W czasie jej trwania ustalił on podstawowe rytuały pielgrzymowania do świętych miejsc. W tym samym roku Prorok (saał) umiera, nie pozostawiwszy testamentu, który określiłby jego następcę, nowego przewodnika wspólnoty.

Rola Muhammada jest nie do przecenienia, dzięki niemu na Półwyspie Arabskim, za sprawą głoszonej przez niego religii, udało się stworzyć podwaliny państwowości, ładu społecznego opartego na klarownych zasadach, a nie jak dotychczas na rządach plemion. Wraz z ucieczką Muhammada (saał) z Mekki do Medyny w 622 roku zakończyła się trwająca od ok. 500 r. n.e. epoka dżahilijji, czyli niewiedzy i ignorancji. Wraz z rozprzestrzenianiem nowej religii odrzucono dotychczasowe wierzenia w wiele bóstw. Biografia Proroka jest trudna do odtworzenia. W Koranie fakty i zdarzenia często są zakamuflowane, a aluzje można odczytać, znając szczegółowo tło historyczne oraz panujące w VII wieku stosunki społeczne. Zatem najważniejszym źródłem wiedzy są hadisy, czyli przypowieści o życiu Proroka, których celem jest ukazywanie muzułmanom konkretnych wzorów do naśladowania.

O Proroku Muhammadzie (saał) można przeczytać w następujących publikacjach:

  • Muhtasar Ilmihal. Podstawy wiedzy muzułmańskiej zgodnie z zasadami mazhabu hanafickiego
  • Murat Kaja. Islam ostatnia religia objawiona
  • Samah Marei. Islam i muzułmanie. Mozaika wiary
  • Faruk Salman, Nazif Yilmaz, Recep Özdirek. Moja wspaniała religia 4. Poznaję podstawy wiary 2
  • dr Omer Meneksze. Poznaję swojego Proroka
  • Tahera Kassamali. Prorok Muhammad. Zeszyt ćwiczeń
  • Sayyd Abul Ala Al-Maudui. Zrozumieć islam.

Publikacje dostępne są na stronie internetowej: www.bibliotekamuzulmanska.pl


[1] Por. J. Danecki, Podstawowe wiadomości o islamie, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2007, s. 116.

[2] M. M. Dziekan, Dzieje kultury arabskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 136.